سرطان پوست (ملانوم)

مقدمه

 

ملانوم، نوعی سرطان پوست است که می تواند به سایر اندام های بدن منتشر شود.  شایع ترین علامت ملانوم، پیدایش یک خال جدید در قسمتی از پوست یا تغییر در ظاهر خالهای موجود است. ملانوم می تواند در هرجایی از بدن ایجاد شود اما بیشترین مکان هایی که تحت تأثیر قرار می گیرند، عبارتند از: پشت بدن، پاها، دست ها و صورت.

ملانوم، در بیشتر موارد با یک شکل نامنظم و با ایجاد بیش از یک رنگ، ظاهر میشود، همچنین ممکن است بزرگ تر از خال های طبیعی و یا همراه با خارش و خون ریزی باشد.

علت ایجاد ملانوم

 

ملانوم، زمانی بوجود می آید که برخی از سلول های پوست، شروع به رشد غیرطبیعی میکنند. تصور می شود قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراءبنفش با منشأ طبیعی یا غیرطبیعی تا حدودی می تواند مسئول ایجاد این بیماری باشد. تعدادی از عواملی که میتوانند باعث افزایش شانس ابتلا به ملانوم در یک شخص شوند، عبارتند از:

* تعداد زیاد خال یا کک و مک

* پوست روشن که در شرایطی به وضوح سرخ می شود

* موی قرمز یا بلوند

* وجود بیماری ملانوما در کیی از اعضای خانواده

تشخیص

 

با مشاهده هرگونه تغییری در خال، باید به پزشک مراجعه کرد.  چنانچه پزشک در معاینات خود به وجود بیماری ملانوم مشکوک شود، بیمار را به مراکز تخصصی ارجاع خواهد داد.  در بیشتر موارد پس از برداشتن خال مشکوک به کمک عمل جراحی، به منظور کسب اطمینان از سرطانی بودن یا نبودن، موردمطالعه قرار میگیرد.  به این روش بیوپسی می گویند.  همچنین ممکن است به کمک یک تست ، مشخص شود که آیا ملانوم به قسمت های دیگر بدن انتشار پیدا کرده است یا خیر.  این روش، به عنوان یک « بیوپسی غده ی نگهبان » شناخته می شود. معمولاً تشخیص ملانوم با معاینه ی پوست آغاز می شود. از آنجایی که  ملانوم بیماری نسبتاً نادری است، بیشتر پزشکان عمومی چند سال یکبار می توانند موردی از آن را مشاهده کنند، لذا بررسی مداوم ظاهر خالها و تغییرات آن ها توسط خود فرد، حائز اهمیت زیادی است تا در صورت مشاهده ی هرگونه تغییری، به پزشک مراجعه کنند گرفتن عکس برای مستندسازی هر تغییر، می تواند به تشخیص کمک کند.

بررسی های بیشتر

 

مواقعی که نگرانی از انتشار سرطان به سایر اندامها ، استخوا نها و یا جریان خون وجود داشته باشد، بررسی های بیشتری صورت میگیرد.

بیوپسی غده لنفاوی نگهبان

 

معمولاً انتشار ملانوم به سایر اندام های بدن، از طریق کانالهایی در پوست صورت میگیرد که کانال لنفاتیک نامیده می شوند و انتشار بیماری از نزدیکترین گروه غدد لنفاوی شروع می شود. غدد لنفاوی قسمتی از سیستم ایمنی بدن هستند که به دفع و خروج باکتریها و ذرات ناخواسته از بدن کمک میکنند.  « بیوپسی غده لنفاوی نگهبان »، آزمایشی است برای تعیین مقادیر میکروسکوپ ملانوم (کمتر از میزانی که بتوان با اشعه ایکس و یا اسکن نشان داد) که ممکن است به غدد لنفاوی انتشار یافته باشد. این نمونه برداری توسط متخصص جراحی پلاستیک درحالیکه بیمار تحت بیهوشی عمومی است، انجام می شود.

در این بیوپسی ، ترکیبی از رنگ آبی و ماده ای شیمیایی با رادیواکتیو ضعیف به ناحیه دور زخم تزریق می شود. این عمل معمولاً درست قبل از اینکه ناحیه وسیعی از پوست برداشته شود، انجام میگیرد. این محلول در همان کانال های موجود در پوست که ملانوم از آن ها عبور میکند، جریان می یابد. اولین غده ای که این ترکیب به آن می رسد، غده لنفاوی نگهبان است. جراح می تواند پس از تعیین غده لنفاوی نگهبان، آن را خارج کند و به سایرغده های لنفاوی کاری نداشته باشد. سپس غده ی برداشته شده از لحاظ ذرات میکروسکوپی ملانوم، مورد بررسی قرار میگیرد. (این روند می تواند چندهفته ای به طول انجامد) . اگر غده لنفاوی نگهبان، عاری از ملانوم باشد، به طورقطع و یقین، هیچ یک‌ از غدد لنفاوی بیمار مبتلا نیستند. در این صورت از عدم انتشار بیماری، اطمینان خاطر حاصل می شود، زیرا چنانچه ملانوم به غدد لنفاوی نفوذ کند، به احتمال زیاد به سایر قسمتهای بدن هم منتشر می شود.

اگر غده لنفاوی نگهبان حاوی ملانوم باشد، این خطر وجود دارد که سایر غدد لنفاوی در همان گروه، مبتلا شده باشند. بیوپسی غده لنفاوی نگهبان، ملانوم را درمان نمی کند ما برای بررسی پیش آگهی وضعیت بیماری، مورداستفاده قرار میگیرد. ممکن است عمل جراحی برای خارج کردن غده های لنفاوی باقیمانده در گروه، توصیه شود که به آن، خارج کردن کامل غدد لنفاوی یا « لنفآدنوکتومی کامل » گفته می شود. سایر بررسی هایی که ممکن است انجام شود عبارتند از :

* سی تی اسکن

* ام آر آی

* پت اسکن

* آزمایشهای خون

اشخاص در معرض خطر

 

ملانوم، پنجمین عامل شیوع سرطان در انگلستان است که سالانه حدود ۱۳۰۰۰ مورد جدید تشخیص داده می شوند. بیش از یک چهارم موارد تشخیص داده شده، اشخاص زیر ۵۰ سال می باشند که در مقایسه با سایر انواع سرطان ها، غیرعادی است. شیوع این بدخیمی در انگلستان، با گذشت زمان بیشتر میگردد که تصور میشود به دلیل افزایش قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراءبنفش خورشید و حمام آفتاب باشد. سالانه بیش از ۲۰۰۰ مبتلا به ملانوم در انگلستان فوت میکنند.

بیشتر موارد سرطان پوست، در اثر آسیبی که اشعه ی ماوراءبنفش به DNA سلول های پوست می رساند و آ نها را تخریب میکند، بوجود می آیند. مهم ترین منبع اشعه ی ماوراءبنفش، نور خورشید است که حاوی سه نوع B ،A و C می باشد. نوع C توسط اتمسفر زمین فیلتره می شود، اما انواع A و B به مرور زمان با تخریب سلو لهای پوست، باعث بروز سرطان پوست می شوند. به نظر می رسد نوع B عامل اصلی ایجاد سرطان پوست باشد. منابع مصنوعی نور مانند لامپ های خورشیدی و تخت های برنزه کننده ی بدن نیز خطر بروز سرطان پوست را تقویت میکنند. آفتا ب سوختگی مکرر چه در اثر نور خورشید و چه به وسیله منابع مصنوعی تولیدکننده ی نور، خطر بروز ملانوم را در تمام سنین افزایش می دهد.

اشخاصی که تعداد زیادی خال دربدن دارند به ویژه اگر خالها بزرگ باشند (بزرگ تر از۵ میلیمتر) و یا شکل آنها طبیعی نباشد، ریسک ابتلا به ملانوم در آن ها افزایش می یابد. داشتن فقط یک خال با شکل غیرطبیعی یا در اندازه خیلی بزرگ، خطر ابتلا به ملانوم را تا ۶۰ درصد افزایش می دهد، به همین دلیل پیگیری خالها از نظر تغییرات ظاهری و جلوگیری از در معرض نور قرار گرفتن آن ها، بسیار حائز اهمیت است. تحقیقات نشان می دهد که اگر در بستگان نزدیک فردی، دو یا چند نفر مبتلا به سرطان پوست غیرملانومایی باشند، شانس ابتلا به سرطان پوست در او افزایش می یابد.

تصور می شود که عوامل مشخصی باعث افزایش شانس ابتلا به انواع سرطان پوست در اشخاص می گردند، ازجمله:

* پوست با رنگ روشن که به سادگی برنزه نمی شود.

* موی قرمز یا بلوند

* چشمان آبی

* سن بالا

* تعداد زیاد کک و مک

* آسیب ناحیه ای از پوست در اثر سوختگی یا پرتودرمانی قبلی

* بیمارهایی که سیستم ایمنی را سرکوب میکنند مانند ایدز

* داروهای سرکوب کننده ی سیستم ایمنی ( مانند داروهایی که پس از پیوند اعضاء بکار می روند).

* تماس با برخی از مواد شیمیایی مانند کروئوزوت  ( جوهر قطران )  و آرسنیک

* داشتن سابقه سرطان پوست

علائم و نشانه ها

 

معمولا اولین علامت ملانوم، بروز یک خال جدید و یا تغییر شکل ظاهری در یک خال است.  خال های طبیعی اغلب گرد یا بیضی با لبه های صاف و دارای قطری کمتر از ۶ میلیمتر ( یک چهارم اینچ ) هستند. اگر تغییرات واضحی در خال، کک و مک یا تکه ای از پوست، مخصوصاً در مدت زمان کوتاه چند هفته یا چند ماه مشاهده شود، باید توسط پزشک مورد معاینه قرار گیرد. علائمی که در خال باید به آن توجه نمود عبارتند از:

* بزرگ تر شدن خال

* تغییر در شکل

* تغییر در رنگ

* خون ریزی یا خشن شدن خال

* خارش داشتن یا دردناک شدن خال

یک راه برای کمک به افتراق بین خال طبیعی و ملانومی استفاده از چک لیست زیر است :

*  تقارن – ملانوم دارای دو نیمه بسیار متفاوت با شکل های نامنظم است.

*  حاشیه – ملانوم دارای حاشیه ناهموار یا خشن است.

*  رنگ – ملانوم دارای دو یا بیش از دو رنگ است.

*  قطر – ملانوم دارای قطری بیش از  ۶ میلیمتر ( یک چهارم اینچ ) است.

*  اندازه – خالی که در طول زمان تغییر اندازه دهد به احتمال زیاد می تواند ملانوم باشد.

ملانوم می تواند در هرجایی از بدن بروز کند، اما عموماً در پشت، پاها، دست ها و صورت پدیدار می گردد. گاهی اوقات در زیر ناخن ها نیز دیده می شود. در موارد نادر، ملانوم در چشم هم بوجود می آید. وجود یک نقطه ی تار یک یا تغییراتی در بینایی، می تواند علامت آن باشد. هرچند احتمال زیادی وجود دارد که در خلال یک معاینه ی روتین چشم، شناسایی شود.

پیشگیری

 

ملانوم همیشه قابل پیشگیری نیست، اما می توان با محدود کردن تماس پوست با اشعه ماوراءبنفش، شانس ابتلا را کاهش داد. با استفاده کردن از کرم ضدآفتاب و پوشش معقول، می توانیم پوست را از آسیب نور خورشید محافظت کنیم. همچنین لازم است از لامپ های خورشیدی و حمام آفتاب، پرهیز کنیم. معاینه ی منظم خالها و کک و مک ها، در تشخیص به موقع بیماری و افزایش شانس موفقیت درمان، مؤثر خواهد بود. بهترین راه پیشگیری از انواع سرطان پوست، پرهیز از قرار گرفتن در معرض نور خورشید به مدت طولانی است. چند دقیقه قرار گرفتن در معرض تابش نور خورشید، به منظور حفظ مقادیر موردنیاز ویتامین D برای سلامت استخوان ها، کمک‌کننده است، اما پرهیز از آفتاب سوختگی حائز اهمیت می باشد. چنانچه فرد دچار آفتاب سوختگی شده باشد، پوست او به سبب دریافت تشعشعات خطرناک، آسیب دیده است. هرزمان که پوست در معرض تشعشعات قرار می گیرد، شانس بروز سرطان در چندین سال بعد، افزایش می یابد. استفاده از کرم های ضدآفتاب مناسب پوست که بدن را از هر دو نوع اشعه ماوراءبنفش A و B محافظت کند، راه دیگر پیشگیری می باشد. بهتر است ۱۵ دقیقه قبل از قرار گرفتن در معرض نور خورشید، از کرم های ضدآفتاب استفاده شود و هر دو ساعت یکبار تجدید گردد. چنانچه فرد قصد حضور در استخر روباز و یا دریا را داشته باشد، باید از کرم های ضدآفتاب ضدآب استفاده کند.

 مراقبت از اطفال و کودکان باید به طور ویژه صورت پذیرد، زیرا پوست آن ها بسیار حساس تر از پوست بالغین می باشد و برخورد مکرر با نور خورشید می تواند منجر به ایجاد سرطان پوست در دوره های بعدی زندگی آنان شود. قبل از قرار گرفتن بچه ها در معرض آفتاب، باید لباس مناسب، کلاه و کرم ضدآفتاب باکیفیت بالا برای آن ها استفاده کرد.

درمان

 

اصلی ترین راه درمان ملانوم جراحی است، هرچند میزان موفق بودن درمان به وضعیت بیمار بستگی  دارد. اگر ملانوم در مراحل اولیه تشخیص و درمان شود، معمولاً جراحی موفقیت آمیز خواهد بود. چنانچه ملانوم تا مرحله پیشرفته تشخیص داده نشود، روشهای درمان برای کاهش سرعت پیشرفت سرطان و تسکین علائم، مورداستفاده قرار می گیرند که اغلب شامل استفاده از داروها ازجمله شیمی درمانی خواهد بود.

با داشتن سابقه ی ابتلا به ملانوم، امکان عود مجدد سرطان وجود دارد. چنانچه این سابقه از یک سرطان گسترده و شدید باشد، شانس عود مجدد، افزایش می یابد. اگر تیم درمانی احساس کنند که ریسک قابل توجهی برای عود ملانوم وجود دارد، چکاپ منظم و مراقبت دائمی برای بیمار توصیه خواهند کرد، همچنین روش بررسی پوست و غدد لنفاوی توسط خود بیمار به او آموزش داده می شود تا در صورت عود بیماری، بتواند آن را تشخیص دهد.

دکتر محسن منشدی

منبع : اخبار آزمایشگاهی

www.NHS.UK